Asrın Casusu ‘Çiçero’ İlyas Bazna 1

2. Büyük Savaş sırasında dünyanın kaderini değiştirebilecek bilgilere ulaşan, Nazi Almanyası hesabına casusluk yapan İlyas (Elyasa) Bazna, Priştina doğumlu Osmanlı vatandaşıydı.

Asrın Casusu ‘Çiçero’ İlyas Bazna 1

İkinci Dünya Savaşı’nın en önemli casusluk olayı Ankara’da yaşandı. Kimi çevrelerce ‘bin yılın’, kimilerince ‘son yüzyılın’ en büyük/etkin casusu İlyas (Elyasa) Bazna’ydı. Bazna; Türk istihbaratına göre Türk; Alman istihbaratına bakılırsa Arnavut asıllıydı. MİT’in resmi yayına göre Türk orijinliydi; Türk İstihbaratı’na da çalıştığı iddiası doğrulandı. Türkiye’nin 2. Dünya Savaşı’na girmemesinde önemli roller üstlenmişti/oynamıştı.

İlyas Bazna; 1904’de Kosova’nın başkenti Priştine’de dünyaya geldi. Babası, Hafız Yaşar Efendi din adamıydı. Sırplar 1918’de Priştine’yi işgal edince, aile varını yoğunu satıp İstanbul’a hicret etti. Bazna eğitimini yarım bıraktı; askere alınmadan Fransa’ya iş bulmak için gittiyse de dikiş tutturamadı. Yarım yamalak Fransızca öğrendi. Fransız hapishanelerinde tutuklu kaldıysa da sebebini açıklamadı. Sırpça bildiğini söylerdi. Ama İngilizcesi mükemmelse de kimse bilmezdi, bilinmesini de istemezdi. Askerliğini Çankaya Köşkü’nde, Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa’nın mahiyetinde yaptı. Mutfağa yardım etti; araba kullandı; daha çok da piyano eşliğinde söylediği opera parçalarıyla hatırlandı. Sesi çok güzel değildi; Batı müziğine, özellikle de operaya tutku derecesinde meraklıydı. Opera sanatçısı olmayı hayal ederdi. Kendisini müzik adamı sanırdı. Ayak işlerine koşturmayı severdi. Askerlik sonrası da bildiği işe devam etti. Zengin evlerinde, elçilik kançılaryalarında çalıştı. Şoförlük veya özel uşaklık işleri buldu. Yugoslavya Krallığı, ABD, Almanya ve İngiltere Büyükelçiliklerinde çalıştı. Aptal, yarı saf görünüşüyle dikkat çekmez; yanında mahrem konular rahatlıkla konuşulabilirdi. Efendisine sadakati, istenileni hemen ve beklenildiği şekilde yapması, şahsına duyulan güveni sağlardı. 1930 ile 1944 arasında, bozkırın ortasında yeni kurulan Ankara’nın bütün gelişimini/olaylarını izledi. Ankara Palas’ın, Karpiç Lokantası’nın önemli simalarını hafızasına kazıdı. Dikkat çekmese de, çevresinde gelişen hadiselere karşı aşırı meraklıydı; öğrenme temayülü (tecessüs!) en büyük zayıflığıydı/(belki de!) sermayesiydi. Özel mektupları açmayı, mahrem konuşmaları dinlemeyi/kulak kabartmayı pek severdi. Ankara’daki Alman Büyükelçiliği’nin Müsteşarı Albert Jenke, İlyas Bazna’yı suçüstü yakaladı: Mektuplarını okuyordu. Hemen işine son verdi. 

İlyas Bazna için iş bulmak zor değildi; Allah’ın şanslı kullarından sayılırdı. Eşekten düşmüştü; ama ata binecekti. Alman Büyükelçiliği’nden kovulduktan sonra İngiltere Büyükelçiliği’nin kapısını çaldı. Üzerinde ‘özel uşak!’ yazılı kartvizitini uzattı; hemen işe alındı. Büyükelçi Sir Hughe Knatchbull-Hugessen'in hizmetine bakacaktı. Büyükelçi, diğer meslektaşlarıyla kıyaslandığında yaşlılığıyla/tecrübesiyle dikkat çekerdi. Kişisel rahatına/konforuna fazla düşkündü; her akşam yatmadan piyanosunun başına geçerdi. Savruk ve dikkatsiz de sayılırdı; çok önemli/mahrem yazışmaları deri çantasına koyar ve makam masasının iç tarafına bırakırdı. Çantanın kilidi bile açık kalırdı. Bazen de çekmecesine yerleştirirdi; fakat kilitlemezdi. Aklına gelir, evrakın önemini hatırlarsa, yine çalışma odasındaki demir döküm kasaya koyardı. Kasanın nadide anahtarını bir kolye gibi boynuna asardı ve hiç çıkarmazdı. 

İlyas Bazna hemen bir durum değerlendirmesi yaptı. Yeni efendisinin gözüne girmenin yollarını araştırdı; buldu. Sir Hugessen piyano çalarken eşlik ederdi. Bildiği aryaları usulüne uygun seslendirmeye çalışırdı. Böylece en büyük/önemli hayalini de gerçekleştirir; kendini mutlu hissederdi. Efendisi her gece yatağa girmeden önce sıcak duş alırdı; haftada birkaç kez de kese yaptırırdı. Türk usulü banyonun keyfini/yararını hemen öğrenmiş, alışıvermişti. Banza’nın kese mesaisinden sonra da en rahat /derin uykularına gömülürdü.

Özel uşak Bazna; Büyükelçi Sir Hugessen’i piyano egzersizlerinde bazen yalnız bırakırdı. Çalışma odasında duran maun masanın - altına veya çekmeceye! - bırakılan deri çantanın içindekilerini merak ederdi. Kançılaryanın her yanında rahatlıkla dolaşır; istediği odaya girer; elçiliğin bütün ampullerini yanık bıraksa dikkat çekmezdi. Sanki şeytan tüyü taşırdı; herkesi kendisine güvendirmek gibi meziyet sahibiydi. Bir gece şeytanın sesine uydu. Büyükelçi’nin makam odasına girip çantayı açtı. Gördükleri karşısında nutku tutuldu; son derece önemli ve gizli belgeler avuçlarındaydı. Bazıları tarihin gidişini değiştirebilirdi. O anda kafasında şimşek çaktı: Belgelerin fotoğraflarını çekip satabilir ve deve yüküyle para kazanabilirdi. Zaten İngilizleri günahı kadar sevmezdi. Birinci Dünya Savaşı’nda bazı akrabaları İngiliz kuvvetlerince öldürülmüştü. Hem intikam alabilir, hem de paraya doyabilirdi. Hem İngilizce bildiğini kimseye sezdirmemişti; kendi halinde, etliye sütlüye karışmayan, hafif aptal/saf görünümlü uşak portresini başarıyla çizmişti/sürdürmüştü. 40 yaşına giriyordu; ileriki yıllarını güvence altına almak istiyordu. Ana yaşından daha büyük görünüyordu. Resmi biyografisinde Fransa’da hapis yattığı ve çok sıkıntı çektiği yazılmıştı. Alnındaki kırışıklıklar hayatının zorluklarını hatırlatırdı.

Bol para kazanmayı kafasına sokmuştu. Hemen ertesi gün, 26 Ekim 1943’de Almanya’nın Ankara Büyükelçiliği’nin kapısına dayandı. Alman istihbaratının önemli adamlarından Ludwig Moyzisch'e başvurdu. Kendisini kovan, Büyükelçilik Müsteşarı Albert Jenke ile görüştürmesini istedi. Jenke; Büyükelçi Von Papen’den daha popüler ve etkindi. Dışişleri Bakanı Robbentrop’un kız kardeşinin kocasıydı; dolayısıyla ‘eniştelik yetkisi’ne de sahipti. Gördüklerini, okuduklarını aldığı notlardan tek tek anlaşılır vaziyette anlattı. Zengin altın damarı keşfetmişti; parası karşılığında çıkaracağı cevheri devretmek/satmak niyetindeydi. Umduğundan iyi karşılandı. Belgelerin resimlerinin çekilmesi için Leica makine ve Jenke film ruloları verildi. Kısa sürede nasıl başarılı resim çekebileceği de gösterildi/öğretildi. Bir de kod adı verildi: ÇİÇERO…

İlyas Bazna; casusluk eğitimi almamıştı. Maceraperest yapısı, şüphe uyandırmayan görünüşü, dünyanın kaderini değiştirebilecek bilgilere kolayca ulaşmasını sağlamıştı. Her ruloda 20 fotoğraf çekilebiliyordu. Bazna hizmetine karşılık rulo başına 20 bin İngiliz sterlini isteyecekti. İlk transfer/takas iki tarafı da memnun etti. Çalışma ilerledikçe, 52 çok gizli dosya Almanların arşivine girdi. Dosyalar arasında, Türkiye’deki İngiliz ajanların tam listesi, Türkiye-İngiltere arasında karşılıklı imza altına alınmış gizli anlaşmalar, Sovyetler Birliği’nin müttefikler talep ettiği silah ve mühimmatın en ince detaylarına kadar her şey vardı. Çiçero’nun altın cevherinin ne kadar zengin olduğu ortaya çıkınca, elindeki makinenin modeli de yükseltildi. Belgeler ilgi görünce, Bazna da fiyatını artırdı. Büyükelçi Von Papen, Berlin’e bir mesaj yollayıp, ellerinde nakit kalmadığını, acıl destek verilmesini yazdı. Nazi yönetimi, Ankara’daki büyükelçiliği baş üstünde tutuyordu; hemen diplomatik kurye ile bir sandık gönderdi. Banknot matbaasından yeni çıkmış, gıcır gıcır İngiliz sterlinleriyle doluydu.

Ama iki tarafın ilişkisinde bazı sorunlar göze çarpıyordu. Nazi istihbaratı, Bazna’nın sağladığı hayati bilgilere kesinkes güven(e)miyordu. Mesela bir belgede, Nazi işgali altındaki Sofya’nın - Ocak 1944’de! - Sovyet savaş uçakları tarafından bombalanacağı yazılıydı. Saldırı Norveç tarafından bekleniyordu. Sofya’ya hiçbir savunma hazırlığı yapılmadı. Raporda yazılan aynen çıktı: Sovyet savaş uçakları Sofya’ya ağır zayiat verdirdi: 4 bin kişi hayatını yitirdi, şehir harabeye döndü. Ama Çiçero’nun istihbaratı doğrulandı.

18 February 2019 20:18
849 kez okundu

Ali Hikmet İnce



Benzer Yazılar

Devlet Eliyle Kalpazanlık

Almanya, 2. Dünya Savaşı’nda ezeli düşmanı İngiltere ile sadece cephede karşılaşmadı. Ekonomik yıkıma uğratmak için de çok gizli ve usta işi planı devreye soktu. ‘Bernhard Operasyonu’ denilen harekâtla sahte kâğıt paraları İngilizlerin günlük hayatına soktu. Enflasyonu artırdı, fiyatları zıplattı.

‘Erkek Güzeli Sefil Bilo’

İlyas Salman’ın hayatı - baştan sona! - yokluk/yoksulluk senaryosuydu. Zorlu/çetin şartlara karşı koymakla/durmakla geçti. 4 yaşında, küçük kardeşinin diri diri yanışını seyretti. Çaresizliğin acımasızlığını/zalimliğini yaşadı. Sonraki yıllarda hep olumsuzluklara/haksızlıklara karşı durdu/sesini yükseltmeye çalıştı.

Asrın Casusu ‘Çiçero’ İlyas Bazna 2

Bazna’nın Almanlara verdiği belgelerde, Türkiye’ye gelen İngiliz uzmanlar; Trakya’da kurulması düşünülen çok gizli askeri havaalanı ve Normandiya Çıkarması’na ilişkin çalışmanın detayları yer almıştı…

Yalnız Hem De Çok Yalnız Adam

Yaşar Güvenir; 10 Ocak 1998’de, dünyamızdan kuyruklu bir yıldız gibi ayrıldı. Arkasında yaşanmış hatıralar ve yaşayacak onlarca beste ile…

Osmanlı’nın İçki Tüketimi

1904’de, Osmanlı’nın şarap ihracatı tamı tamına 340 milyon litreydi. Osmanlı; Avrupa’nın en önemli içki üreticileri arasındaydı.

Musikimizin Son Muhteşem İncisi

İnci Çayırlı, Münir Nurettin Selçuk, Emin Ongan, Saadettin Kaynak gibi klasik musikimizin son döneminde yetişen geleneksel halkanın temsilcisiydi. Birikimini nefes aldığı sürece öğretmeye çalıştı.

Hayatı Durduran Ses: Hamiyet Yüceses

Hamiyet adı verilen, mavi gözlü ve sapsarı saçlı güzel kız, bir dönem Türkiye’de fırtına gibi esecek ve musikimizin nağmelerini güzel sesiyle taçlandıracaktı.

Şapkanın Sarık İle Mücadelesi

Osmanlı bürokrasisi - zaman zaman - Batı’yı takdir etse de Batılılaşmaya hep mesafeli durdu. Avrupa’dan yenilikleri getirmeye yeltenen hükümdar(lar) ya cezalandırıldı ya da hayatını yitirdi. Ulema ve ordu da diğer önemli muhaliflerdi. Genç Cumhuriyet de kurulurken - aynı zamanda! - hem işgal güçleriyle ve hem de yeni yönetime karşı duranlarla kapışacaktı.

ABD Bayrağıyla Pabuçlarını Parlatan Baba

Al Capone, İtalyan’dı fakat Sicilya kökenli değildi. Doğuştan suça meyyaldi. Cürüm işlerken haz duyardı. Bodyguardlık, fedailik, tetikçilik, hırsızlık, beyaz kadın ticareti gibi illegal/kirli işler yaptı. Her seferinde antikomünist ve Amerikan milliyetçisi olduğunu iddia etti. Devletinin ve yönetimin yanında durmuş göründü.

‘Cinayet Şirketi’ Kuran Tetikçi

Amerikan suç dünyasında ‘Kid Twist’ diye bilinen İbrahim Reles, Mafya’nın en ünlü eli kanlı katillerindendi. Kurbanlarını çengel uçlu buz kırma aparatı ile öldürürdü. Binden fazla kişinin kanına girdiği ileri sürüldü. Cinayet işlemek için şirket dahi kurdu ve siparişleri/iş tekliflerini değerlendirdi.

‘Elektrikli Sandalye’nin Mucidi Edison

Cellât kadrosunun adı değiştirilmiş, ‘devlet elektrikçisi’ (!) olmuştu.

Einstein’ın Beyni ve Gözleri Çalındı

Albert Einstein'ın cesedine izin almadan otopsi yapan Thomas Harvey adlı doktor, ünlü bilim adamının beynini ve gözlerini çalma cesaretini gösterdi.

‘Devlet Hatun’ Latife Hanım!

Latife Uşşaki Hanım geçmişine ve anılarına saygılıydı. Mustafa Kemal Paşa’ya eşsiz aşkla bağlandı. 2,5 yıl süren evliliği bitince, İstanbul ve İzmir’de yaşadı. Toplantılara katılmadı, görüşme isteklerini reddetti. Paşası ile yaşadığı dönemde çekilen fotoğraflarıyla hatırlanmak istedi.

Enderun Talebesi ‘Kazıklı Voyvoda’

Tarihimize ‘Kazıklı Voyvoda’ diye kaydı düşülen Prens Vlad, döneminin en kanlı, en gaddar, en cüretkâr, en korkusuz askeri yöneticilerindendi. Azılı Türk düşmanıydı. Ana dili gibi Türkçe konuşurdu. Arapçası mükemmele yakındı. Enderun’da - sonradan ‘Sultan 2. Mehmet’ diye anılacak! - Şehzade Fatih’in sınıf arkadaşıydı.

67 Yıl Sonra Mezarı Bulunan Bakü Fatihi

Bakü’ye giren Kafkas İslam Orduları Komutanı ‘Fahri Ferik’ Nuri Bey’in anavatanındaki ‘sembolik sayılabilecek’ mezarı 67 yıl boyunca bulunamadı. Araştırmacı Atilla Oral Bey olmasa belki de kıyamete kadar kayıp kalacaktı.

Piyanist Bestekâr 2. Abdülhamit Han

Sultan 2. Abdülhamit’in az bilinen bir yönü de müzisyenliğiydi. Pekiyi derecede piyano çalardı. Sultan’ın Batı müziği formlarında piyano için yaptığı besteleri de mevcuttu. Çocuklarının aynı müzik aletinde ustalaşması için özel gayret gösterdi. Avrupa’dan çok kıymetli piyanolar getirtti. Çalışmalarını yakından izledi, yanlışlarını da gösterdi.

Hitler’in İnönü’yü Öldürme Ve İhtilal Planı

Hitler’in Türkiye Cumhuriyeti’nin 2. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’yü Nazi politikalarına karşı çıktığı için öldürtmeyi planladı.

Üstün Hizmet Madalyası’yla Ödüllendirilen ‘Mama’

Müteveffa Matild Manukyan; Türkiye fuhuş tarihinin en ünlü ikonuydu. Kazandığı parayı yatırımcı titizliğiyle değerlendirdi; bürokratlar ve siyasilerle gizem dolu/merak uyandıran ilişkiler tesis etti. Devletin gazabına uğrasa da sesini çıkarmadı; tahammül gösterdi ve yarasını kendi kendine sardı. Uzun ömür sürdü; bilinmesini istediklerini miras bıraktı; asıl gizemini/sırlarını yanında götürdü…

Diğer Casuslar Dünyası Yazıları

CIA’dan Kongo’ya Jazz Festivali

ABD, 1940-1960 arasındaki süreçte Kongo’ya özel ilgi gösterdi. CIA’nin ağabeyi, Stratejik Hizmetler Ofisi, zengin uranyum yataklarını belirledi. Çok gizli operasyon(lar)la Japonya’ya atılan atom bombalarının yapımı için gereken ham maddeyi elde etti ve ülkesine taşıdı.

Devlet Eliyle Kalpazanlık

Almanya, 2. Dünya Savaşı’nda ezeli düşmanı İngiltere ile sadece cephede karşılaşmadı. Ekonomik yıkıma uğratmak için de çok gizli ve usta işi planı devreye soktu. ‘Bernhard Operasyonu’ denilen harekâtla sahte kâğıt paraları İngilizlerin günlük hayatına soktu. Enflasyonu artırdı, fiyatları zıplattı.

Castro’ya Zehirli Puro

Küba’nın efsanevi lideri Fidel Castro’ya iktidara geldiği 1959 yılından 2006’ya kadar 650’e yakın suikast girişiminde bulunulduğu iddia edildi.

Kral Hüseyin'in Yahudi Sevgilisi

CIA (Merkezi Haberalma Teşkilâtı) resmi belgelerine göre çöpçatanlık yaptı: Ürdün Kralı Hüseyin ile Yahudi asıllı Hollywood yıldızı Susan Cabot ilişkisine aracılık etti.

İran'ın Nükleer Satrancı

Hedefe konulan İranlı nükleer fizikçiler şehir içinde düzenlenen suikastlarda öldürüldü. Trafikte yaklaşan motosikletli kişiler, ya arabanın dış yüzeyine mıknatıslı bomba yerleştirdi ya da otomatik silahlar kullanıp olay yerinden hızla uzaklaştı.

Kelebek Gibi Uçan Arı Gibi Sokan Casus

Ahmet Esat Tomruk Bey - nam-ı diğer ‘İngiliz Kemal’ -, ‘destan kahramanı’ydı. Korku kelimesini hiç tanımadı. Üstün yetenekliydi. Son derece soğukkanlı ve atılgandı. Ülkesi için çok büyük işler başardı. Şımarmadı, övgü istemedi. Makam mevki derdine düşmedi. Bildikleriyle/sırlarıyla kimseyi rahatsız etmedi. Müktesebatını mezara götürdü.

Kod Adı: ‘Fakülteli’

Mahir Kaynak - sonradan profesör! - ‘Madanoğlu Cuntası’ diye bilinen illegal örgütü izleyen, belgeleyen ve ortaya çıkaran kişiydi. Teşekkül üyesi diğer arkadaşları ile hapse girmeyi kabul etmesine rağmen arzusu reddedildi. Türk İstihbarat Tarihi’ne adı ‘açığa çıkan ilk MİT mensubu’ şeklinde geçti.